Klassiekers (47)
Een uitgave van Meander
Redactie: Joop Leibbrand

20 augustus 2003

Jac. van Hattum - Visvangst


Een analyse door Pim Heuvel


Op het adres http://klassiekegedichten.net zijn alle Klassiekers te raadplegen,
compleet met poëtisch woordenboek.


Lezers reageren


Op de bespreking van Het kind van Simon Vestdijk kwamen geen reacties binnen waarop we dienen in te gaan.

Reageren op deze nieuwe aflevering? Zelf een bijdrage leveren? Neem contact op met Meander Klassiekers.
Het e-mailadres is: joopleibbrand apestaartje klassiekegedichten.net



De volgende aflevering verschijnt op 17 september 2003.
Onderwerp van bespreking is dan 'De overlevende' van Simon Vestdijk
.




Visvangst


Sprank'lend opgeslagen
uit het diepste diep,
waar het stenen prinsje
onder wieren sliep;
waar de goud-dukaten
in de gulden schrijn
onder grijze mossels
goed geborgen zijn;
waar de meermin 's avonds
van de mensen zingt;
waar de bronzen paling
zich door lijken wringt;
sprank'lend opgeslagen,
blikt de vreemde vis
in het licht der dagen,
dat zijn licht niet is.
En mijn hand ontschoten,
schiet hij in het diep,
waar het stenen prinsje
reeds zijn speelnoot riep.



Jac. van Hattum (1900-1981)
Uit: Het Heksenkind, uitgeverij Heideland, Hasselt 1965




Iemand heeft een vis uit het water geschept, die spartelt in zijn hand, alsof hij protesteert. Hij hoort thuis in het diepe water. De vis voelt zich een vreemde (r. 15 ) buiten het water in het felle licht en de vanger gunt de vis zijn watervrijheid weer.

Is dit gedicht alleen een sentimenteel verhaaltje over een edele 'dierenvriend'? Er zitten voor mijn gevoel onder de eerste betekenislaag meer betekenissen, zoals het een goed gedicht past.

Er staat niet zomaar in de tweede regel 'uit het diepste diep'. Een betekenis van dat diepste diep kan een verwijzing zijn naar het onbewuste. Soms lijkt het of uit het onbewuste een gedicht naar boven komt, dat maar niet wil loskomen.
Waarom die eventuele verwijzing naar poëzie? Omdat in dat diepste diep een wereld van schoonheid schuil gaat. En de openbaring - in de meest letterlijke betekenis - berust niet op een wilsact van de schrijver, maar geschiedt op een moment dat in het gedicht zelf besloten ligt. Zo is dit gedicht een pleidooi voor de autonomie van de poëzie. Zolang het stenen prinsje slaapt, gebeurt er niets.
Er lijkt me verwantschap tussen 'het stenen prinsje' met Het Steenen Kindje van Martinus Nijhoff, met de beroemd geworden regels:

Maar toen ik nader acht ging geven,
Was het de steenen cherubijn
Die zich, als smeltend losgeheven,
Had vrij gemaakt van de fontein -


In beide gedichten is er sprake van muziek die het gedicht bevrijdt en het tot leven brengt. In Visvangst is het de meermin die 's avonds zingt, in Het Steenen Kindje van Nijhoff is het muziek die 's avonds op een plein ten gehore wordt gebracht.

Van Hattum gebruikt nog drie beelden: de verborgen goudstukken, het zingen 's avonds van de meermin en de paling die uit het dodenrijk komt. Het zijn weer beelden die buiten de wil van de mens hun werking vinden, waardoor het gedicht de sfeer van een sprookje krijgt. Het sprookjeseffect wordt versterkt door het woord 'meermin' in r. 9 dat een echo oproept van Andersens sprookje De kleine zeemeermin.

Het is een gedicht uit de eerste helft van de 20e eeuw. Van Hattum heeft met Ed Hoornik en Den Brabander in 1937 de bundel Drie op één perron geschreven, waardoor men van de Amsterdamse school ging spreken, een groepering die – tegen de voorschriften van Forum in - weer een plaats voor de schone vorm opeiste, maar die in het politieke geweld van de Tweede Wereldoorlog ten onderging.

Het metrum bestaat uit trocheeën. De even regels rijmen, de oneven regels niet, wat de indruk wekt dat de regels in paren bij elkaar horen. De enjambementen na elke oneven regel versterken dat idee.



Pim Heuvel
pimheuvel apestaartje hotmail.com


Eerder verschenen:

  1 M. Vasalis - Aan een boom in het Vondelpark
  2 J.P. Rawie - Interieur
  3 Jan Kal - Mont Ventoux
  4 Jan Emmens - Voor de kade
  5 M. Vasalis - Streng en aanbiddend
  6 Simon Vinkenoog - Ver als de horizon ben je
  7 Gerrit Achterberg - Dryade
  8 Gerard Reve - Wiegelied
  9 Paul van Ostaijen - Melopee
10 Hanny Michaelis - Het kind
11 J.C. Bloem - De nachtegalen
12 Gerrit Achterberg - Verzoendag
13 Hans Warren - Bekentenis
14 E. du Perron - Het kind dat wij waren
15 P.C. Boutens - De maan is al boven de seringen
16 H. Roland Holst - "Ook ik ben omstreeks 't midden mijner jaren"
17 H. Roland Holst - De zachte krachten
18 W. Elsschot - Bij het doodsbed van een kind
19 J.H. Leopold - Staren door het raam
20 Han G. Hoekstra - De ceder
21 Paul Rodenko - Het beeld
22 Anna Blaman - De Spin
23 Martinus Nijhoff - Moeder
24 Martinus Nijhoff - Impasse
25 Rutger Kopland - Die Kunst der Fuge
26 Rutger Kopland - Al die mooie beloften
27 Ad Zuiderent - Tuinpad
28 Jan Hanlo - Oote
29 Ida Gerhardt - Alpha en Omega
30 Ed Leeflang - De vader van de baby Constantijn, wat hem
31 Jacques Hamelink - Grijsaard
32 Ed Leeflang - Hoor Prediker. Over de dommen en gevatten
33 Ed. Hoornik - Te Middelharnis is een kind verdronken
34 Ed. Hoornik - Overgang
35 Willem van Toorn - Een kraai bij Siena
36 Jan Kuijper - Statica
37 Lucebert - vrede
38 Lucebert - gedicht
39 Hans Andreus - Voor de lieve lezer
40 Anthonie Donker - Achterbalcon
41 Gerrit Kouwenaar - men moet
42 Anneke Brassinga - Roeping
43 Jan Arends - drie gedichten
44 Jan Eijkelboom - 21 november 1981
45 Ria Borkent - Sieraad
46 Simon Vestdijk - Het kind


* Abonneren?
Zend een e-mail aan majordomo@meander.italics.net met als inhoud: subscribe klassiekers

* Abonnement opzeggen?
Zend vanaf het adres waarop u de klassiekers ontvangt een e-mail aan majordomo@meander.italics.net en zet daarin: unsubscribe klassiekers

* Adres wijzigen?
1. Zeg uw abonnement op vanaf uw oude adres
2. Neem een abonnement vanaf uw nieuwe adres
Evenals Meander literair e-zine is Meander Klassiekers gratis, maar financiële ondersteuning is welkom. Bijdragen vanuit Nederland kunnen worden overgemaakt naar girorekening 8941864 t.n.v. G.C. Kool te Delft.
Voor bijdragen vanuit België: rekening 402.2004409.95 ten name van Meander.
Vermeld 'donatie Meander' en uw e-mailadres.


Verdere verspreiding van afleveringen van de Klassiekers is alleen toegestaan met voorafgaande en uitdrukkelijke toestemming van de auteur(s).